سەرەتا / گرنگ / بۆچی جیاکاریی و خۆ دوورگرتن له‌خه‌ڵکی مه‌ترسیداره‌ ؟ئه‌ی له‌ جیاتی ئه‌وه‌ چی بکرێت باشه‌؟

بۆچی جیاکاریی و خۆ دوورگرتن له‌خه‌ڵکی مه‌ترسیداره‌ ؟ئه‌ی له‌ جیاتی ئه‌وه‌ چی بکرێت باشه‌؟

بۆچی مرۆڤه‌کان زۆر جار ئه‌یانه‌وێت جیهانێک دروست بکه‌ن بۆ خۆیان له‌دژی خه‌ڵکانی تر. ئه‌توانین چی بکه‌ین له‌سه‌ر ئه‌م حه‌زه‌ بێسوودو ڕوخێنه‌ر و تاڕاده‌یه‌ک دڵنیا که‌ره‌وه‌یه‌؟ ده‌روونناس ڕۆبێرت وۆڵدینگه‌ر هه‌ندێ ئامۆژگاری به‌سوودی هه‌یه‌ بۆمان.

چه‌ند خۆش بوو کاتێک به‌ مناڵی دیوار و سنوورمان درووست ده‌کرد. قه‌ڵامان له‌ به‌فر درووست ده‌کرد، یان به‌ کارت خانوومان درووست ده‌کرد، خۆمان هه‌ڵئه‌دایه‌ ناو به‌تانی و پێخه‌فه‌کانه‌وه‌و خۆمان حه‌شار ده‌دا، دیوارێکمان درووست ده‌کرد به‌ده‌وری خۆماندا له‌ترسی ده‌ژمنه‌کانمان، ئیتر به‌ ڕاستی بێت یان به‌ خه‌یاڵ، بۆ ئه‌وه‌ی شه‌ڕێکی پاڵه‌وانانه‌ بکه‌ین تا کاتی نانی ئێواره‌ ده‌هات.

ته‌نانه‌ت له‌ کاتی لاویشدا سوێندی وه‌فادارییه‌کی هه‌مێشه‌ییمان ده‌خوارد بۆ تیپه‌که‌مان و خۆمان جیا ده‌کرده‌وه‌ و ڕقی زۆرمان له‌ تیپی کێبڕکێکار ده‌بووه‌وه‌. له‌کاتێکا وه‌رزشه‌وانان له‌م تیپ ده‌چن بۆ ئه‌و تیپ و به‌دوای گرێبه‌ستێکی باشتردا ده‌گه‌ڕێن، هیشتا خۆمان له‌وه‌ دڵنیا ئه‌که‌ینه‌وه‌ که‌ تیپی خۆمان تایبه‌تییه‌. زۆر جار په‌رۆشیمان بۆ تیپه‌که‌مان و یارییه‌که‌ تا ڕاده‌ی توندوتیژییه‌ ،له‌کاتێکا ئه‌زانین ئه‌وه‌ ته‌نها یارییه‌که‌ و به‌س. ئێمه‌ی مرۆڤ له‌ هه‌موو شوێنێ سنوور داده‌نێین و خه‌ریکی جیاکاریین، وه‌ک جیاکردنەوەی خه‌ڵکیی بە  دیموکراتی و کۆماریی، ڕه‌ش پیست و سپی پێست،هتد…

ته‌نانه‌ت هه‌ندێک له‌ ئێمه‌ که‌ دژی جیاکاریین په‌نجه‌ی تۆمه‌ت بۆکه‌سانی جیاکار ڕاده‌کێشین. مرۆڤ به‌ شێوه‌یه‌کی سروشتی حه‌زی جیاکاریی تێدا هه‌یه‌ . مێشکمان سرووشتییانه‌ جیهان دابه‌شده‌کات به‌سه‌ر: من، ئه‌وان، ئێمه‌، و ئه‌وانه‌ی سه‌ر به‌ “من” نین. هه‌زاره‌ها ساڵه‌ پێشینانمان و چیرۆکە قارەمانییەکانمان  ئه‌وه‌مان فێر ده‌که‌ن که‌ ئێمه‌ هه‌موومان یه‌کین ، که‌چی هێشتا ڕووبکه‌ینه‌ هه‌رلایه‌ک دابه‌شی ده‌که‌ین.

بۆچی مرۆڤ وایه‌؟ ئه‌گه‌ر وابین مه‌ترسییه‌کانی چین؟ ئه‌توانین چیبکه‌ین بۆی؟

 بۆچی واین؟

ئێمه‌ هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ په‌ره‌مان سه‌ندووە. سیباستیان جه‌نجه‌ر ئاماژه‌ی به‌وه‌ کردووه‌ که‌ ئێمه‌ وه‌ک توخمێکی جیاواز له‌ بوونه‌وه‌رانی تر تایبه‌تمه‌ندی مانه‌وه‌مان هه‌یه‌ و به‌رگه‌ی ژینگه‌ سه‌خته‌کان ده‌گرین‌. بۆ هه‌زاران ساڵ توانای پێکه‌وه‌ بوونمان ته‌نها بۆ خۆ ڕزگاکردن و مانه‌وه‌ بووه‌. ئه‌وانه‌ی که‌ په‌یوه‌ندییان به‌ به‌هێزه‌کانه‌وه‌ کردووه‌ ئه‌گه‌ری مانه‌وه‌یان زۆرتر بووه‌و جینه‌کانیان گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆ نه‌وه‌کانی داهاتوو. له‌کاتی مه‌ترسییه‌کاندا زیاتر له‌یه‌ک نزیک ده‌بینه‌وه‌و گیانی هاوکاریمان زیاتر ده‌بێت. له‌ڕاستیدا ده‌بێت سه‌ربازه‌کان زۆر دڵخۆشبن پێکه‌وه‌ له‌کاتی شه‌ڕدا، بۆیه‌ کاتێ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بیری شه‌ڕ ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ له‌به‌ر ئه‌و پێکه‌وه‌بوون و گیانی هاوکارییه‌یه‌‌‌.

خۆناسین وامان لێده‌کات زیاتر هه‌ست به‌ ئاسایش بکه‌ین. به‌تێپه‌ڕبوونی کات و گه‌شه ‌کردنمان، به‌رده‌وام پیناسه‌ی خۆمان ده‌که‌ین و به‌دوای ناسنامه‌ماندا ده‌گه‌ڕێین. بۆ نموونه‌ ده‌ڵێیت من قه‌وقازیم و نێرم، له‌دایکبووی نیۆرکم و له‌ بۆستۆن ده‌ژیم، بوزیم و زمانزانم. ئیتر له‌گه‌ل وه‌سفی بێشوماردا , ئه‌ڵێیت “خۆم”ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌م بنیاتناوه‌ که‌پێی ئه‌ڵێم “من”. ده‌روونناس ئێریک ئێریکسۆن نووسیویه‌تی ” هیچ هه‌ست به‌ زیندوویه‌تی و ژیان ناکه‌یت ئه‌گه‌ر خاوه‌ن ناسنامه‌یه‌ک نه‌بیت”. ئیهمالکردنی ئه‌و شتانه‌ی که‌ حه‌زی لێ ناکه‌یت له‌ خۆتدا ئاسانه‌ و ده‌ستنیشانکردنی له‌ خه‌ڵکانی تردا ئاسانتره‌، ئه‌ڵێین “من باشم به‌‌ڵام ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی ئه‌وێ ته‌مه‌ڵ و لاواز و نه‌زانن”.

دڵنیابوونی ڕووکەشی گومانه‌کان ده‌ڕه‌وێنێته‌وه‌. بۆ ئه‌مه‌ش ناودانان بۆکه‌س و کۆمه‌ڵێکی دیاریکراو شته‌کان ئاسانتر ده‌کات. بۆ نموونه‌ ،ئه‌گه‌ر هه‌موو نیۆرکییه‌کان خۆسه‌پێنه‌ر بن و هه‌موو سیاسه‌تمه‌داره‌کان درۆزن بن، ئه‌وا ئیتر پێویست ناکات ئه‌و ئه‌رکه‌ بکێشیت که‌ بزانی کێ کێیه‌و چۆنه‌!  جۆرج ئۆروێڵ له‌ ڕۆمانی ١٩٨٤ دا وێنای ئه‌مه‌ ده‌کات به‌ وورده‌کارییه‌کی ترسێنه‌ره‌وه‌، پێناسه‌ی ناشناڵیزم ده‌کات و ده‌ڵێت‌ ” خوویه‌که‌ که‌ وا داده‌نێیت مرۆڤه‌کان ده‌کرێت وه‌ک مێروو پۆلێن بکرێن و ئه‌و ده‌یان ملیۆن یان هه‌زار ملیۆن کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکه‌ ده‌کرێت به‌ باش یان خراپ ناوبنرێن”.

به‌ها و ده‌رئه‌نجامی خۆ جیاکردنه‌وه‌ یان جیاکاریی‌ چییه‌؟

کاتێک ناوێک به‌سه‌ر که‌سێکدا ده‌سه‌پێنین ئیتر ئه‌رک ناکێشین که‌ که‌مێک زیاتر دیقه‌ت بده‌ین. بۆیه‌‌ له‌مه‌وه‌ ترسه‌کانمان زیاتر ده‌بن. به‌هۆی هه‌ندێ ڕووداو و ئامرازه‌وه‌ که‌ هۆیه‌کن بۆ به‌ کۆمه‌ڵایه‌تی کردنی خه‌ڵکی، وه‌ک خزمه‌تی سه‌ربازی ناچاریی، یان میدیایه‌کی هه‌واڵی وه‌ک فۆکس و ئێم ئێس ئێن بی سی که‌ به‌لای حزبایه‌تیدا ده‌چن، زۆر ئاسانه‌ بۆ خه‌ڵکی وه‌ک ئێمه‌ که‌ خۆمان به‌ لایه‌نێکه‌وه‌ ببه‌ستینه‌وه‌ ته‌نانه‌ت به‌ بێ ئه‌وه‌ی له‌ ڕاوبۆچوونه‌کانیان تێبگه‌ین یان بزانین له‌گه‌ڵ کامیان هاوڕاین.

ئه‌نجامه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ به‌هۆی بیروڕای که‌سانی تره‌وه‌ له‌سه‌ر دیوه‌که‌ی تری لایه‌نی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی، سه‌رمان لێده‌شێوێت. به‌ هه‌ندێک ئه‌ڵێن لایه‌نگری تره‌مپ، هه‌ندیکی تر لایه‌نگری هیللاری، یان به‌ هه‌ندێکی تر ئه‌ڵێن ده‌نگده‌ری بریکسیت. به‌م شێوه‌ ترسه‌کانمان له‌ که‌سانی تر زیاد ده‌کات به‌بێ چانسی ئه‌وه‌ی بزانین که‌ تا چه‌ند له‌مه‌دا هه‌ستی مرۆڤایه‌تیمان هاوبه‌شی پێده‌که‌ین.

له‌ڕاستیدا ئێمه‌ به‌م شێوه‌ هه‌ست به‌ سه‌لامه‌تی ناکه‌ین. ناونانی خه‌ڵکی و جیاکردنه‌وه‌یان به‌ “باش یان خراپ ” مه‌ترسیداره‌.له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌بێ مه‌به‌ست به‌ باش ئه‌ڵێین خراپ و به‌ خراپه‌که‌ش ئه‌ڵێین باش. ئه‌گه‌ر هه‌موو موسڵمانان تیرۆریست بن ئه‌وا ئیتر گرنگی به‌وه‌ ناده‌ین که‌ ئه‌وه‌ کێیه‌ به‌ ڕاستی به‌ره‌و توندڕه‌وی ده‌ڕوات. ئه‌گه‌ر چی موسڵمان بین یان مه‌سیحی یان بووزی یان هه‌ردینێکی تر ، ناوبردنی ملیۆنه‌ها خه‌ڵک به‌ تیرۆریست ته‌نها له‌ خۆمانیان دوورده‌خه‌ینه‌وه‌ له‌کاتێکا زۆر پێویستمانن.

به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ شتی به‌نرخ له‌ده‌ست ده‌ده‌ین و خۆجیاکردنه‌وه‌ له‌ کۆمه‌ڵ و خه‌ڵکی تر ته‌نها کارێکی ماندووکه‌رو بێبه‌رهه‌مه‌. له‌ ١١ ی سێپتێبمبه‌ره‌وه‌ تریلیۆنێک دۆلار سه‌رفکراوه‌ بۆ پاراستنی وولایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان، که‌چی ستیڤن برێڵ تێبینی ئه‌وه‌ده‌کات که‌ جیهان له‌ ١٥ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر سه‌لامه‌تتر نییه‌!

ئه‌ی ئه‌توانین چی بکه‌ین بۆ ئه‌مه‌؟چۆن له‌ مه‌ترسییه‌کانی جیاکاریی دوور بین؟

ئامێز بکه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌و هه‌ستی جیاکارییه‌ی هه‌یه‌ له‌ ناخماندا. هه‌تا زیاتر له‌سه‌ر پاڵنه‌ره‌کانمان بزانین بۆ دۆزینه‌وه‌ی دوژمنه‌کانمان ، ئه‌وا زووتر له‌وه‌ تێده‌گه‌ین‌ که‌ خه‌ڵک هه‌وڵده‌ده‌ن به‌کارمان بێنن و سوودمان لێوه‌رگرن بۆ مه‌به‌سته‌ تایبه‌تییه‌کانی خۆیان.  با شوێنێک بده‌ین به‌ که‌سه‌ جیاکاره‌کان بۆ یاریکردن چ خۆحه‌شاردان بێت له‌ له‌ناو قه‌ڵا به‌فرینه‌کانی مناڵییدا، ئه‌توانین گرنگی دۆزینه‌وه‌ی پاڵه‌وانان و دوژمنه‌کان ببه‌ینه‌ پێشبڕکێیه‌کی ته‌ندرووست تره‌وه‌.

به‌ژیرییه‌وه‌ دوژمنه‌کانی ژیانی ڕاسته‌قینه‌ هه‌ڵبژێره‌. ئه‌توانین ئه‌کته‌ری خراپ و کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕاسته‌قینه‌ش دیاری بکه‌ین، له‌ جیاتی خۆ خه‌ریککردن به‌ هه‌وڵدانی مه‌ترسیدار بۆ له‌که‌دار کردنی کۆمه‌ڵ و خه‌ڵکانی تر و به‌سه‌ردا سه‌پاندنی یه‌ک ناو بۆ هه‌موویان. ئه‌مه‌ مانای وایه‌ ده‌بێت تیرۆرێستان بکرێنه‌ ئامانج نه‌ک ته‌واوی موسڵمانان، هه‌ژاریی بکرێته‌ ئامانج نه‌ک خه‌ڵکی هه‌ژار، دڕنده‌یی و ڕه‌گه‌زپه‌رستیی نه‌ك که‌سانی ئاشتیخواز.

هه‌وڵبده‌ ڕێگای تر بدۆزیته‌وه‌ بۆ ناسینی ئه‌و که‌س و گرووپانه‌ی که‌ نامۆ ده‌رئه‌که‌ون. له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌ قورسترین کار بێت. ده‌ستبه‌جێ دوای ده‌نگدابی برێکسیت ، پرۆفیسۆری ئۆکسفۆرد ئه‌لێکسانده‌ر بێتز، لێدوانێکی دا که‌ نه‌خشه‌یه‌کی پیشاندا، تێیدا هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی به‌ریتانیای ڕه‌نگکردبوو که‌ ده‌نگیان بۆ جێهێشتنی یه‌کێتی ئه‌وروپا ده‌دا. ووتی که‌ که‌متر له‌ چوار ڕۆژی پێچووه‌، ئاماژه‌ی به‌وه‌ کرد که‌ چه‌ند که‌می زانیوه‌ له‌سه‌ر ڕای جیاوازی خه‌ڵک له‌سه‌ر لایه‌نی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی . ڕۆبێرت پوتنام ئارتیکڵێکی هاوشێوه‌ی نووسیوه‌ له‌سه‌ر دابه‌شبوونی کۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مریکی.

له‌وانه‌یه‌ پێویستمان به‌ ڕووداوێکی کۆمه‌ڵایه‌تی بوون بێت وه‌ک ئه‌و ڕووداوه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیبوونانه‌ی سه‌رده‌می جه‌نگی جیهانیی دووه‌م، شه‌ڕ نا، به‌ڵکو جۆرێک خزمه‌تی نه‌ته‌وه‌یی و جیهانیی که‌ ژنان و پیاوان و گه‌نج له‌ هه‌موو سوچێکی کۆمه‌ڵگه‌دا ئیشیان ده‌کرد بۆ وه‌ستانه‌وه‌ له‌ دژی دوژمنه‌ ڕاسته‌قینه‌کانمان وه‌کو ئاواره‌یی و هه‌ژاریی و نه‌خوێنده‌واریی. له‌و پرۆسه‌یه‌دا باشیرین هه‌ستی مرۆڤانه‌ی خۆمانمان زانی.

ووزه‌یه‌کی زۆر گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌پشت بێزاری و حه‌زکردنمان بۆ گۆڕان. وزه‌یه‌که‌ که‌ ئه‌توانین په‌ره‌ی پێبده‌ین به‌ڕێگایه‌ک که‌وامان لێده‌کات هه‌ست بکه‌ین زیاتر پێکه‌وه‌ به‌ستراوین و پێکه‌وه‌ین، یان وامان لێده‌کات زیاتر هه‌ست بە ترس وه‌ گۆشه‌گیری بکه‌ین. ئازادیی هه‌ڵبژاردنمان هه‌یه‌و هه‌ڵبژاردنه‌کانیشمان گرنگنترن.

و. بێخاڵ محمد

دەربارەی Bekhal M Faris

Graduated from university of Sulaimany , BA in English language.

ئەمەشببینە

كۆرسى پلان و پڕۆژه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نى گه‌نجانى كوردستان به‌سه‌ركه‌وتوى كۆتاى هات

كۆرس و سیمینارى تایبه‌تى پلان و پڕۆژه‌ كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نى گه‌نجانى كوردستانه‌وه‌ له‌ ئۆفیسى سه‌ره‌كى …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *